هفته نامه سمنان امروز

گزارش تصویری

بازار گرم مهارت آموزی در مرکز فنی و حرفه‌ای سمنان
آیین اربعین شهید مدافع حرم عباس دانشگر
مراسم افتتاحیه مجموعه تاریخی، فرهنگی، پذیرایی زندگی
تشییع با شکوه پیکرمطهر شهید مدافع حرم، عباس دانشگر در سمنان
« سمنان شهر نان»
کوچه باغی که پر از رایحه باران است

دوست محمدی Small

پرونده‌های بی‌سرانجام نابودگران آثار تاریخی شهر

دوست‌محمدی: میراث فرهنگی اگر در تخریب‌های غیر قانونی، بحث‌های حقوقی راه بیندازد و بر فرض برنده شود باز هم در اصل بازنده‌است!

حوزه میراث فرهنگی و بافت تاریخی از حوزه‌هایی است که علاقمندان زیادی دارد. اظهارنظر و انتقاد هم در این حوزه بسیار بالا است. سوالات بسیاری مرتبط با آثار تاریخی در ذهن هر یک از ما وجود دارد. هفته پیش میزبان حمیدرضا دوست‌محمدی رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سمنان بودیم. وی با صبوری پاسخگوی سوالات متعددمان بود هر چند به علت کمبود فضا و تعدد مطالب، تنها امکان چاپ بخشی از این گفتگو میسر است اما بخش‌های دیگر این گفتگو در شماره‌های آینده به زیور چاپ آراسته خواهدشد. شما را به خواندن این گفتگو دعوت می‌کنیم:

جناب دوست‌محمدی! چندی پیش، خبر از مرمت مسجد امام داده‌بودید، با توجه به اینکه در دو نوروز گذشته هم این مسجد در حال بازسازی و مرمت بود و گردشگران با داربست در مسجد مواجه می‌شدند از روند مرمت مسجد و زمان اتمام مرمت بگویید.
مسجد امام سمنان از معدود مساجد چهار ایوانی است که متعلق به زمان قاجاریه‌ است. این مسجد به عنوان شاهکار معماری ایران شناخته شده‌است و دلیل آن ساخت این بنا در زمان قاجاریه است. مساجد چهار ایوانی متعلق به دوران صفویه زیاد هستند اما در دوره قاجاریه که زمان انحطاط معماری ایرانی است، مسجد امام سمنان ساخته شده‌است. در آن زمان، معماری غربی در حال ورود به کشور و معماری ایرانی در حال کمرنگ شدن بوده‌است. با توجه به اهمیت این مسجد، مرمت آن در برنامه‌های ملی اداره میراث تعریف شده‌است تا بتوانیم به صورت مستمر اعتبار را جهت اقدامات لازم دریافت کنیم. با توجه به تزئینات ایوان شرقی مسجد، استحکام‌بخشی و مرمت این قسمت از بنا را در دستور کار قراردادیم. هم سازه و هم تزئینات مدنظر ما بود و زمانی که وارد کار شدیم با تزئینات جدا شده ایوان شرقی روبرو شدیم که اگر تاکنون اقدام نمی‌کردیم تزئینات ریزش می‌کرد. کمااینکه تعدادی از این تزئینات ریزش کرده‌بود و جمع‌آوری شد تا با شماره‌گذاری و با همان متریال و مصالح مجدد نصب شود. در گذشته متریالی که استفاده می‌شده هم ماندگار و هم برگشت‌پذیر بوده‌است. بدین شکل که اگر در ساخت و یا تزئینات مسجد امام از سیمان بهره می‌بردند اکنون برای مرمت با مشکل روبرو می‌شدیم و تزئینات آسیب می‌دیدند. متریال گذشته هم استحکام داشت و هم در بلندمدت اجازه می‌داد تزئینات جدا و مجدد نصب شود. از همه مهم‌تر آنکه مصالح بوم‌آور بود. به همین دلیل ما در مرمت آثار از گچ بهره می‌گیریم که فرصت مناسبی برای اقتصاد سمنان است. براساس آنالیز ملات پشت کار و درصد آهک و گچ، ملات بازسازی شد و کار انجام شد. تاکنون ایوان شرقی بنا نزدیک به 90درصد مرمت شده‌است. 
امسال هم اتمام مرمت ایوان شرقی در دستورکار قرار گرفته‌است و قراردادهای لازم با پیمانکار منعقد گردیده‌است. ساخت کاشی‌های هفت رنگی که ریخته و آسیب دیده‌است بخشی از کارهای ما خواهدبود. با گرم شدن هوا این کاشی‌ها نصب خواهدشد. اگر از لحاظ جوی مشکلی پیش نیاید کارها در ایوان شرقی به اتمام خواهد رسید و تا پیش از عید نوروز داربست‌ها از این قسمت بنا جمع‌آوری خواهدشد. 
در امتداد مرمت و تزئینات مسجد امام در سال آینده همین اقدامات در ایوان غربی نیز انجام خواهد شد و برای تعطیلات نوروز داربست‌ها جمع خواهد شد.

اتفاقی که در دو عید نوروز پیش شاهدش نبودیم!
جمع‌آوری داربست‌ها در حالیکه کار به قوت خود باقی است هزینه‌ای نزدیک به پنج میلیون‌تومان در بر خواهد داشت و به نوعی اتلاف اعتبارات خواهد بود. مضاف بر آنکه وجود داربست‌ها به معنای در حال مرمت بودن بنا خواهدبود. بازدیدکنندگان با این شرایط می‌توانستند از نزدیک کارگاه مرمتی را ببینند و هم اینکه بار روانی مثبت رسیدگی به آثار تاریخی را در پی دارد. 
از آنجا که اعتبارات محدود است باید برنامه کاری را بر ضروریات ببندیم. طبق مطالعات انجام شده مشبک‌های مسجد زیر گنبد که معاصر نصب شده و دارای ساختار ناهمگونی است مشکلاتی را مترتب شده‌است. در اصل در زیر شباک‌های این مسجد، باید تزئینات مشبک گچی داشته باشد که در حال حاضر وجود ندارد و جای این تزئینات پنجره گذاشته شده‌است که غیر اصولی هم کار شده‌است و باعث شده تا آب باران به داخل زیر گنبد نفوذ نماید. به همین دلیل بخشی از تزئینات دچار آسیب شده و یکی از برنامه‌های اضطراری سازمان همین است. مصالح چوبی آن خریداری شده و در حال خشک کردن مصالح چوبی هستند تا در بلندمدت آسیب نبیند. پیمانکار فرصت دو ماهه‌ای را برای این کار طلب کرده‌است که در صورت خشک شدن مصالح تا پیش از عید این مشبک‌ها هم نصب خواهدشد.
کاشیکاری‌های گنبد مقصوره پشت ایوان غربی هم دچار آسیب شده‌است و ملات آن مضمحل شده‌است. با توجه به سرمای هوا و ریزش باران، داربست نصب شده و پوششی جهت جلوگیری از آسیب بنا در نظر گرفته شده است تا پس از فصل سرما و در زمان عید مرمت این قسمت شروع شود. این نقطه، از نظر گردشگران نیز نقطه مطلوبی است تا مرمت یک اثر تاریخی را از نزدیک ببینند. رویکرد سازمان میراث این است که کاشی‌ها هر چقدر فرسوده باشد از همان‌ها بهره ببرد. چون امکان ندارد در حال حاضر کاشی با لعاب متریال گذشته ساخته شود که در یک بازه سیصد ساله در آفتاب دچار رنگ‌پریدگی نشود. بسیاری از گردشگران دانشجوهای رشته‌های مرتبط هستند که این مرمت‌ها برایشان کارگاه آموزشی محسوب می‌شود. 
تمام برنامه‌های تعریف شده برای این بنا با توجه به اعتبارات، تا پایان سال انجام خواهد شد. کف سازی پشت بام‌ها و هشتی شمالی هم در مرحله خطر است که باید برای این کار اعتبارات لازم را تامین کنیم.

از تخریب آب‌انبار میرمحمدخانی سمنان دو سال می‌گذرد. سرپرست وقت اداره میراث شهرستان سمنان از پیگیری اداره جهت مرمت و بازسازی این بنا خبر داده‌بودند. بازسازی این بنا در چه مرحله‌ای قراردارد؟
تفکری که در بین مدیران شهری و شهروندان وجود دارد مبنی بر اینکه بنای تاریخی که کاربری ندارد باید جمع‌آوری شود و یا در طرح توسعه شهری هیچ اهمیتی به بناهای تاریخی داده نمی‌شود بسیار دردآور و باعث تاسف است. من مکررا در جلسات به مسئولین گفته‌ام که آنها حاضر هستند به خاطر یک تیر برق خیابان را جابجا کنند اما یک بنای تاریخی به اندازه یک تیر برق برای آنها حائز اهمیت نیست. در صورتی که در دیگر کشورها اصالت با آثار تاریخی است و اقتصاد آنها را پویا می‌کند. آب انبار میرمحمدخانی هم به علت جهل فرهنگی حاکم توسط عده‌ای تخریب شد.
سازمان میراث فرهنگی وظیفه‌ای مبنی بر ساماندهی آثاری که به دست عده‌ای تخریب شده‌است، ندارد. مضاف بر اینکه در استان سمنان بحث‌های اضطراری وجود دارد که اعتبارات ما به بازسازی این آب انبار نخواهد رسید. چندین بار برای بازسازی این بنا مکاتبه شده‌است اما اعتبارات ما بسیار محدود است.

اضطرار بازسازی رواق‌های میدان شریعتی
در حال حاضر هم با بناهای تاریخی مواجه هستیم که مرمت و استحکام‌سازی آنها برای پیشگیری از تخریب و آوار شدن بر مردم، اضطرار دارد. پروزه مرمت مسجد امام یک اعتبار ملی دارد که نمی‌توان اعتبارش را در جای دیگری هزینه‌کرد. همچنین در حال حاضر حداقل پانصد میلیون تومان اعتبار نیاز داریم تا شوک وارد کنیم به بنایی که در حال مرگ است. پس از نزول باران رواق‌های میدان شریعتی در حال تخریب هستند و متاسفانه اعتبار بافت تاریخی اداره ما در سال جاری صفر است. رواق‌های میدان شریعتی یک گذر شهری و جزو بافت تاریخی بوده و ثبت در آثار ملی نیست. اگر اعتبار داشتیم حتما برای این معبر اقدامات لازم را انجام می‌دادیم. از اعتبارات استانی بهره بردیم و در حال حاضر تنها شمع زدیم تا اضطرار حفظ شود. امثال این بناها در شهر زیاد هستند و اعتبارات ناکافی اجازه نمی‌دهد تا به فکر بازسازی آب‌انبار میرمحمدخانی باشیم.

خاطرم هست که قرار بود افرادی که اقدام به تخریب این اثر کرده‌بودند زیر نظر اداره میراث نسبت به بازسازی آب‌انبار اقدام کنند. این کار به سرانجام نرسید؟
تا آنجا که من می‌دانم این افراد دادگاهی نشدند. پس چنین تکلیفی نشده‌است. البته از سوی استانداری تاکید شده بود که برای بازسازی این آب‌انبار اعتباری لحاظ شود. من معتقدم موشکافی چنین پرونده‌هایی به شفافیت موضوع کمک خواهدکرد. تا افرادی که با جهل فرهنگی چنین بنایی را تخریب کردند بدانند چه تکلیفی خواهندداشت. اداره میراث به بناهایی که ثبت ملی هستند می‌تواند ورود یابد و این آب‌انبار ثبت آثار ملی نشده‌بود. از آنجا که این بنا مالک خصوصی داشت و رضایت مالک برای ثبت در آثار ملی شرط است متاسفانه ثبت نشده‌بود. آب انبار میرمحمدخانی با توجه به شرایط و حجم کار و مصالح مورد نیاز برای بازسازی به پانصدمیلیون ریال اعتبار نیاز دارد. بنای ماهری می‌طلبد که به صورت رگ‌چین سقف آن زده‌شود و این اعتبار در حال حاضر در اعتبارات استانی لحاظ نشده است. شکایت حقوقی ما نداشته‌ایم چرا که اداره میراث برای آثاری که ثبت آثار ملی شده‌اند می‌تواند شکایت حقوقی داشته‌باشد و حکم ثبت ملی در دادگاه لازم است وگرنه پرونده مختومه خواهدشد. این پرونده در بازرسی و شکایات مطرح شد اما به نتیجه‌ای هم نرسید.

آب‌انبار بالا زاوقان در صدر اضطرار مرمت
تمام اعتبارات تخصیصی اداره شهرستان در سال جاری برای بناهای تاریخی تاکنون هفتصد میلیون ریال بوده‌است. در سمنان ۹۳ بنای ثبتی داریم. آب انبار بالا زاوقان که مالکیتت وقفی دارد و بعد از بالغ بر سه سال پیگیری با اداره اوقاف و عدم حصول نتیجه، جهت رفع خطر برای شهروندان مقرر گشته تا امسال برای مرمت و رفع اضطرار این اثر ورود پیدا کنیم. به نظر بنده آب انبار بالا زاوقان اگر در صدر اولویت‌های مرمت بناهای اضطراری قرار بگیرد آب انبار میرمحمدخانی در ذیل خواهدبود. 
با توجه به اینکه افراد متخلف هنوز اقدامی نکرده‌اند؛ اگر اعتباری هم برای ما بگذارند معتقدم از نظر شرعی و عرفی جایز نیست خطای دیگران را ما جبران کنیم. افراد برای خطایشان باید هزینه پرداخت کنند وگرنه افراد و ارگان‌ها نسبت به تخریب آثارتاریخی اقدام و انتظار دارند میراث مرمت کند. آنچه مسلم است بنای آب انبار میرمحمدخانی قطعا بازسازی خواهدشد. در این مدت پس از تخریب بارها مراجعه کرده‌اند، حال که بنا تخریب شده‌است اجازه داده شود تا باقی مانده اثر هم تخریب و جمع‌آوری شود. میراث فرهنگی به هیچ عنوان اجازه تخریب مابقی اثر را نخواهد داد و بر بازسازی بنا پافشاری خواهد کرد چرا که چنین بناهایی که متصل به آب پخش کن هستند فرصت مناسب برای شهر هستند تا اثر را به ثبت آثار جهانی برساند. آب پخش کن سمنان با استخرها و عناصر صنعتی که از این استخرها و نهرهای آب خدمات می‌گرفتند همچون آب‌انبارها و حمام‌ها ( تاسیسات صنعتی تاریخی) در کنار هم مجموعه تاریخی با ارزشی هستند و به صورت مجزا چندان ارزشی نخواهندداشت. تمام این‌ها به قدرت و قوت ما جهت ثبت در آثار جهانی کمک کننده خواهندبود.

آب‌انبار ریل متروکه مدفون در زیر خاک!
شاید بد نباشد بدانید تخریب آب انبار میرمحمدخانی به چشم آمد اما آب انبار ریل متروکه‌ که شهرداری تخریب کرد هیچ پیگیری نشد و اکنون در زیر خاک مدفون است و بر روی آن جاده کشیده شده‌است. اداره میراث توان محدودی دارد و اگر سازمان‌های قضایی قوت و قدرت نشان ندهند پرونده‌هایی که در این خصوص داریم به نتیجه نخواهند رسید. متاسفانه چندین پرونده در خصوص تخریب آب‌انبارهای تاریخی داریم که تاکنون به نتیجه نرسیده است.

هنگ ژاندارمری سمنان، دومین هنگ قدیمی کشور دیگر شماره ثبت ندارد!
هنگ ژاندارمری بنایی است که ثبت در آثار ملی بود. بنایی که در سمنان می‌توانست کاربری خوبی داشته‌باشد همچون ساختمان حال حاضر شورا...
سوالی که پیش می‌آید این است که بناهای این چنینی که تخریب می‌شوند چگونه در دادگاه‌ها از ثبت خارج می‌شوند؟! اگر باارزش هستند و میراث متولی ثبت آن است چگونه چنین اتفاق‌هایی می‌افتد. به علت سودجویی برخی، ساختمان باارزشی تخریب می‌شود و از قدرت خود در روند رسیدگی و خارج شدن از لیست ثبتی بهره می‌برند. این برای کشور ما دردآور است. ما دیگر تخریب این ساختمان را از نظر قضایی نمی‌توانیم پیگیری کنیم هرچند در دیوان عالی کشور دادخواست رسیدگی مجدد داده‌ایم. اگر ما مغول را داشتیم از جای دیگری آمده‌بود اما اکنون چه؟!ما با دستان خودمان فرهنگ‌مان را نابود می‌کنیم.
در استان یزد 2200 آب‌انبار وجوددارد که مخزن تمامی آنها توسط شهرداری پر شده و به عنوان منبع آتشنشانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. راه‌پله‌ها و آشیل‌های آب‌انبارها هم به اصناف مختلف اجاره داده شده‌است. چایخانه، مرکز بازی‌های کامپیوتری، فروش صنایع دستی، زورخانه و ...
در صورتی که ما برای یک فعالیت و کار جدید به دنبال اعتبارات هستیم تا ساختمان جدیدی را احداث کنیم.

شما در این خصوص ( تغییر کاربری) چه اقدامی کرده‌اید و برنامه اداره میراث چیست؟
چندین معضل در بافت تاریخی موجب عدم احیا آن می‌شود. یکی از این مشکلات بحث مالکیت و تعداد زیاد ورثه است. به همین دلیل برخی از ملک‌هایی که تعداد زیادی ورثه دارد از فروش و واگذاری ملک خود منصرف شده‌اند چرا که منفعتی ندارد. تغییر کاربری هم برای آنها ره‌گشا نیست. متاسفانه برخی پیشنهاد تغییر کاربری در بافت تاریخی به تجاری دارند که این هم راه حل مناسبی نیست. ما برای حل معضل بافت تاریخی نباید راهکاری در پیش بگیریم که بعدها برای خودمان ایجاد مشکل کند. بنده نسبت به کارهایی که در بافت تاریخی انجام شده همچون تخریب‌ها جهت ساخت مجتمع‌های تجاری نقد دارم. در بافت تاریخی خانه‌های باارزشی وجود داشته که با هدف ساخت مجتمع تجاری تخریب شده و سرمایه‌گذار هم برای احداث مجتمع پیش قدم نمی‌شود و مشکلات در این بخش دوچندان شده‌است. تخریب خانه‌های قدیمی مشکلاتی را برای اهالی محل ایجاد کرده‌است در صورتی که می توانست تبدیل به فرصت گردشگری شود. سازمان میراث، شهرداری و اداره مسکن و شهرسازی خانه‌هایی را تملک و نسبت به بازسازی آن در بافت تاریخی اقدام کرده‌اند. خانه رنجبران، خانه حاج ناصر، خانه حاجیان،خانه منشی‌الاطبا، خانه طاهری، خانه تدین، خانه کلانتر و خانه ترابی توسط این سازمان‌ها تملک، بازسازی و تغییر کاربری داده شده‌است.
خانه طاهری به بخش خصوصی واگذار شده و قرار است سال آینده تبدیل به هتل شود. خانه کلانتر نیز در عید به بهره‌برداری خواهدرسید. خانه رنجبران به نام خانه زندگی در کهنه دژ تبدیل به رستوران سنتی شده و خانه حاج ناصر نیر در همین خیابان با نام رستوران کهن‌دژ شروع به فعالیت کرده‌است. تملک‌های دولتی و بازسازی خانه‌های قدیمی فرصتی را برای بخش خصوصی ایجاد کرده‌ که آنها نیز در این حوزه ورود پیدا کنند. خانه رنجبران و خانه حاج ناصر در دست بخش خصوصی است.

توسعه حرم امامزاده یحیی(ع) و پهنه شرقی و انتقادات وارده
در همین یک ماه اخیر چند سرمایه‌گذار از خانه‌های تاریخی بازدید کرده‌اند و به دنبال مسائل حقوقی و تملک خانه‌ها هستند. کارهای این چنینی موجب احیای بافت تاریخی خواهدشد نه آنکه خانه‌های تاریخی تخریب و مجتمع‌های تجاری به جای آنها احداث شود. اتفاقی که قرار است در پهنه شرقی بیفتد و نسبت به آن انتقادهای فراوانی وارد است. هزینه باززنده‌سازی، تامین امنیت، هزینه نگهداری و ... با دور کردن مردم از بافت ایجاد خواهدشد. با زندگی مردم در بافت تاریخی هیچ‌گاه بافت تاریخی متروک نخواهدشد اما با عدم رونق یک مجتمع تجاری آن منطقه متروکه خواهدشد. 
ساختاری که در حوالی امامزاده یحیی و مسجد امام به دنبال آن هستند ساختار پیچیده‌ای است که بعدها تبدیل به مشکلات عدیده‌ای خواهدشد. با شاخه‌ها و حجم‌های بافت تاریخی در شریان تاریخی معماری مدرن را می خواهند وارد کنند که آشفتگی بصری را به دنبال خواهدداشت من پیش‌بینی کرده‌ام که اگر آن پروژه به سرانجام برسد حلبی‌آبادی بیش نخواهدبود.
مثال آن هم خیابان فجر که چنان آشفتگی بصری ایجاد شده‌است که دیگر امکان اصلاح آن وجود ندارد .هیچ هویتی برای آن حتی از لحاظ زیبایی شناسی هم نمی‌توان متصوربود.
در تمام دنیا بر مناظر شهری کار می‌کنند و ما در فضای شهری نتوانستیم این مورد را کنترل کنیم. حال چگونه می‌توانیم در بافت تاریخی فضاهای تجاری را مدیریت کنیم؟! بعدها مشکلات بیشتر از این خواهد بود. اسلایدهایی که نشان می‌دهند پروژه بسیار زیباست اما در عمل چه؟ در معماری بعد زمان مهم است. در بعد زمان مسلما در بازآفرینی فضای شهری به هیچ نقطه خوبی نخواهیم رسید و افتخاری برای شهر هم نخواهدبود. من انتقادات و مسائل را عنوان کرده‌ام و تصمیم با مدیریت شهری است. در بافت تاریخی مشارکت محور بودن شهروندان حائز اهمیت است. به عنوان مثال محور کهن دژ- منظور خیابان کهنه‌دژ نیست ـ یک محور تاریخی است. حمام قلی،خانه منشی‌الاطبا، آب انبار کهن‌دژ،پارک مرکز محله‌ای، خانه رنجبران و خانه حاج ناصر و محور آن که به بازار منتهی می‌شود ثبت ملی شده‌است. در این گذر ساماندهی و بدنه‌سازی، کف‌سازی، ساماندهی آب‌های سطحی و ... انجام شده‌است. اما برخی ازساکنین به علت‌هایی همچون عدم وجود امنیت کافی در محله و عدم خدمات شهری این خانه‌ها را ترک و خانه‌ها خالی از سکنه شده‌اند.

رونق بافت تاریخی حمایت شهرداری را می‌طلبد
متقاضیانی که برای استفاده از این خانه‌ها برای امور خدماتی و تجاری هستند، زیادند. اما اگر در تغییر کاربری شهرداری رقم‌های کلانی را همان ابتدای امر مطالبه کند بسیاری از سرمایه‌گذاران پشیمان خواهندشد. باید ابتدا از چنین افرادی حمایت شود و پس از چندین سال بابت تغییر کاربری و موارد این‌چنینی از آنها مبالغی ستانده شود. من به شورای شهر پیشنهاد دادم در راستای حمایت از افرادی که بافت تاریخی را احیا می‌کنند پکیج حمایتی داشته باشند. به عنوان مثال افرادی که در خانه‌های تاریخی فعالیت اقتصادی انجام می‌دهند به مدت 10سال از عوارض تغییر کاربری و نوسازی و ... معاف باشند. مطمئنا شهرداری دچار خسران نخواهد شد و بازسازی بخشی از این خانه‌ها که معضلاتی در پی داشته‌است محاسنی هم به دنبال دارد. این پکیج حمایتی بسیار می‌تواند راه‌گشا باشد و اداره میراث فرهنگی نمی‌تواند چنین حمایت‌هایی را داشته‌باشد و حمایت‌های ما پس از ورود سرمایه‌گذار به خانه تاریخی شامل خواهدشد. اگر بنا ثبت در آثار ملی شود 50درصد از هزینه‌های بازسازی به صورت بلاعوض پرداخت خواهدشد. خانه‌هایی همچون داوودی کمک‌های بلاعوض برای مرمت دریافت کرده‌اند. 
رستوران‌هایی که با عنوان سنتی فعالیت می‌کنند به این دلیل است که اداره میراث فرهنگی حمایت‌هایی شامل معافیت‌های مالیاتی، تخفیف‌هایی در تعرفه آب و برق و ... از آنها در دستور کار خود دارد.

تسهیلات بلاعوض برای سرمایه‌گذاران در خانه‌های تاریخی
در حمام قلی، آسیاب طاووس و ... سرمایه‌گذار خصوصی وارد شده و ما اعتبارات بلاعوض به آنها می‌دهیم. مضاف بر آن در خانه‌های تاریخی از طریق سازمان عمران و بهسازی به آنها تسهیلات مرمت و بازسازی اعطا می‌شود. اگر فعالیت بوم‌گردی درچنین خانه‌هایی راه‌اندازی شود تا سقف یک میلیارد ریال تسهیلات چهاردرصدی هم تخصیص داده می‌شود. این حمایت‌ها در حفظ بافت تاریخی و تقویت حوزه‌های گردشگری می‌تواند بسیار موثر باشد. در نوروز 95 بیست درصد گردشگر بیشتر وارد شهر شده‌است و این تعداد گردشگر موجب رونق اقتصادی شهر خواهدشد. حتی تماس‌هایی مبنی بر درخواست شهروندان جهت اسکان داشتیم و این به معنای کمبود زیرساخت‌های گردشگری است که مشارکت بخش خصوصی را می‌طلبد. بخش خصوصی هم حمایت می‌خواهد که در ادارات مختلف باید این حمایت را شاهد باشیم.

در طرح‌های توسعه احیای بافت فرهنگی را بگنجانید
به عنوان مثال تجربه توسعه حرم امام رضا(ع) و حرم حضرت معصومه(س) هنگامی که در مراجع دانشگاهی نقد می‌شود بازتاب منفی دارد. شهروندی که توسعه قدیم و جدید را دیده‌است بیشتر متوجه آشفتگی بصری خواهد شد و اگر جاذبه معنوی معصوم نباشد معماری‌های متفاوت فرد را دچار سردرگمی خواهدکرد. اما توسعه حرم در گذشته چنین نبود و حس معنوی که در گذشته به فرد القا می‌شد بسیار بیشتر از هم‌اکنون است. اصالت با فرد بود نه با خودرو. در طرح توسعه امامزده یحیی هم همان تفکر دنبال می‌شود بدون آنکه پی به اشتباه تاریخی خود ببریم. امامزاده یحیی یک پتانسیل عظیم برای احیای بافت تاریخی است، اگر ما رویکردمان را بهبود دهیم. ما اگر پروژه‌ای با آن سبک و سیاق و عظمت احداث کنیم آیا بعد از آن می‌توانیم از پس هزینه‌ها و مدیریت آن بربیاییم؟!
اما اگر مشارکت و مدیریت شهروندان در این پروژه دخیل شود روند به گونه دیگری خواهد بود. به دنبال طرح توسعه حرم امامزاده، ساخت هتل، مجموعه‌های تجاری و ... بافت تاریخی تخریب خواهدشد اما با مشارکت شهروندان زوار در محیط‌های بوم‌گردی اسکان می‌یابند. در معماری سنتی فضاهای مسکونی منطقه را زنده نگاه می‌دارند. با این دیدگاه تمام فضاهای بلا استفاده بافت تاریخی با همان سبک قدیم ساخته خواهدشد و به بهره‌برداری خواهدرسید.

معضل بافت تاریخی!
در حال حاضر در پروژه‌های مطالعاتی جالب است که مشاورین، تجمع بانوان در کنار یک خانه و انجام اموراتی همچون سبزی پاک کردن را معضل بافت تاریخی عنوان می‌کنند! این افراد چه زمان می‌خواهند پیوند این عناصر را بیابند و نقاط مثبت آن را ببینند. چرا تنها به نقاط منفی آن توجه می‌کنند؟! تجمع افراد در بافت‌های تاریخی در گذشته انسجام اجتماعی را مضاعف می‌ساخته و این حضور افراد در معابر امنیت را هم برای محله به ارمغان می‌آورد و کمتر نیازی به حضور نیروی پلیس وجودداشت. و یا وجود پیرنشین در معماری سنتی که نقطه قوتی در مشارکت واحدهای مسکونی در فضای شهری بوده‌است. با حذف این فضاها، وظایف شهرداری دوچندان شده و باید در معابر صندلی نصب کند. فراموش کردن معماری خودمان هزینه‌هایی را به ما تحمیل کرده‌است که این‌ها نمونه‌هایی از آن بود. عدم اتلاف انرژی و ساخت سازه به‌گونه‌ای که در برابر زلزله مقاوم باشد از مشخصه‌های دیگر معماری سنتی ما است. وقتی اداره میراث خواستار نگهداری بافت تاریخی است به این دلیل است که فضاها و خانه‌هایی که عناصر معماری سنتی هستند فرصتی برای جامعه دانشگاهی مهیا شود تا آنالیز کنند. من معتقدم اگر چنین بناهایی آنالیز شوند به نقاط خوبی در معماری خواهیم رسید و نکاتی را می‌توان تسری داد تا اینقدر دچار مصرف‌های بی‌رویه نشویم.

از گذر تاریخی کهنه دژ گفتید. متاسفانه بسیاری از ساکنین این منطقه از عدم امنیت، وجود بناهایی که تبدیل به مخروبه شده و جولانگاه معتادین گشته گلایه دارند. نیروی انتظامی و شهرداری هم مسبب را میراث فرهنگی می‌دانند. برخی هم راهکار را تخریب خانه‌های قدیمی و پاکسازی منطقه از وجود اشرار و معتادین می‌دانند. نظر شما چیست؟ 
در خصوص امنیت منطقه بهتر است به 50سال گذشته برگردیم که سمنان یکی از شهرهای امن بود. به‌گونه‌ای که در طول 10سال تنها یک پرونده در مراجع مربوطهه وجودداشت. عدم امنیت در محور کهن دژ مشکل میراث فرهنگی است؟در گذشته بافت تاریخی با کوچه‌های باریک‌تر از حال حاضر و منسجم‌تر امنیت داشته و در حال حاضر خیر؟ ریشه این مشکل در جای دیگر است. برنامه‌های سازمان‌های متولی برای توانمندسازی افراد آسیب‌دیده اجتماعی همچون معتادین چیست؟شورای محله ابوذر در کنار سازمان فنی و حرفه‌ای، میراث فرهنگی و ... اقداماتی برای توانمندسازی افراد آسیب‌دیده در دستور قرار داده‌است. آموزش و در اختیار قراردادن فضا برای کار و توانمندسازی خانواده زندانیان از اقداماتی است که انجام می‌شود و مشکل بنیادین مرتفع می‌شود. این که تمام خانه‌های این منطقه با لودر تخریب شود افراد معتاد و اشرار به نقاط دیگر شهر پناه می‌برند. مشکل در تخریب بافت تاریخی نیست. اگر خدمات شهری و معبر مناسب در اختیار ساکنین قرار می‌گرفت ساکنین خانه‌ها را رها نمی‌کردند. چرا عنوان می‌شود درکوچه‌های باریک امکان گازرسانی وجودندارد؟رم هم بافت تاریخی دارد اما همانند ما عمل نمی‌کند. اصالت با فرد و بافت تاریخی است نه خودرو. ما تصمیمات را بر اساس تعداد خودروها می‌گیریم و بلوارها و خیابان‌ها را بدون در نظر داشتن هویت تاریخی و خانه‌های با قدمت بالا و افراد تعریض می‌کنیم.
 ما در برنامه‌هایمان نقش حمایتی برای مردم نداریم. میراث فرهنگی به تنهایی نمی‌تواند بافت تاریخی را احیاکند. باید عزم تمامی ارگان‌ها و شهروندان باشد.

حجره‌های مسجد امام که متروک مانده‌است!
من پیشنهاد دادم که حجره‌های متروک مانده مسجد امام مرمت و بازسازی شود و به عنوان کارگاه‌های صنایع دستی مورد استفاده قراربگیرد. آنگاه افراد آسیب‌دیده را می‌توان در چنین کارگاه‌هایی توانمند ساخت. وقتی ساختار اجتماعی اصلاح شود افراد معتاد هم اصلاح می‌شوند و امنیت منطقه هم برقرار خواهدشد. معضل بافت تاریخی نیست. اگر خانه‌های قدیمی را تخریب کنیم آنگاه افرادی که از لحاظ اقتصادی محروم هستند و در چنین خانه‌هایی ساکن هستند چه وضعیتی برایشان می‌توان متصور بود؟! ما عمقی به مسائل نمی‌نگریم پاک کردن صورت مسئله در بافت تاریخی راه حل بسیار غلطی است. افراد معتاد با تخریب خانه‌های تاریخی، اعتیادشان را ترک خواهندکرد؟! امنیت محله را هم باید به طرق مختلف همچون افزایش پلیس تامین کرد. بافت تاریخی باید با حضور مردم احیا شود. در بسیاری از جلسات عنوان می‌شود افراد ساکن در بافت تاریخی از لحاظ اجتماعی ضعیف هستند. اما من معتقدم آنها هم انسان هستند و به هر دلیلی که ضعیف مانده‌اند باید کمک شود تا توانمند شوند. من می‌گویم همین افراد می‌توانند در مقوله بوم‌گردی فعالیت کنند. من خودم را نقد می‌کنم. اداره میراث هم اگر کلاس‌های آموزشی برای چنین افرادی بگذارد که با نحوه به‌سازی و زیباسازی محل سکونت خود که قدیمی هستند با متریال‌های بومی آشناشوند در تلطیف روحیه چنین افرادی و به تبع آن کاهش آسیب‌های اجتماعی موثرخواهد بود. 
باید آسیب‌شناسی شود که علت بزه چیست و چگونه باید مسائل اجتماعی را مرتفع ساخت.

برخی از کارشناسان معتقدند با توجه به خالی شدن پشت بازار، به زودی بازار دو تکه خواهد شد و فرو خواهد ریخت. شما به عنوان کارشناس موافقید؟ چرا در طی چند سال این‌گونه اطراف بازار تخریب شد و آیا تبعات آن قابل پیش‌بینی نبود؟
این خطراتی که شهروندان احساس می‌کنند به آن شدت نیست اما این موضوع وجود دارد. در بسیاری از جلسات این موضوع را منعکس کرده‌ایم. ساختار شهری قدیم ما در هم تنیده و تار عنکبوتی است. وقتی پشت‌بند و اطراف بازار حذف می‌شود امکان رانش بازار پیش می‌آید و در زلزله‌ها خطرساز خواهدشد. به عنوان مثال در معماری امیرچخماق یزد که ورودی بازار است ورودی مرتفعی داریم که به صورت پلکانی این ارتفاع کاسته می‌شود و این‌گونه نیروی زلزله را به صفر می‌رسانند. ما در بافت تاریخی به بهانه‌های واهی که خواستیم صورت مسئله را پاک کنیم تخریب کردیم. مطمئنا بازار دچار چالش خواهدشد و رانش خواهدکرد. میراث فرهنگی اگر در چنین مواردی بحث‌های حقوقی راه بیندازد و بر فرض برنده شود باز هم در اصل بازنده‌است! باید مسئولین در حوزه‌های مختلف شهری متوجه شوند که این‌ کار اشتباه است و متاسفانه تازه متوجه این اشتباه شده‌اند. اما این اشتباه‌ها هزینه دارد. و باید تمام پشت‌بند بازار با طرحی ساماندهی شود. این طرح هزینه میلیاردی در بر دارد و شهرداری همانگونه که این خانه‌ها را با لودر تخریب کرده باید پشت‌بندها را احیا کند. اگر شهرداری اقدام کند ما هم مشارکت خواهیم کرد. کما اینکه ما مسبب خالی شدن پشت‌بند بازار نیستیم و بسیاری از تخریب‌ها مجوز ما را نداشته‌است. چندین پرونده در این خصوص کماکان جاری است اما این‌ها درمان‌گر نخواهدبود. ابتدا باید تفکرات درست شود.
تخریب پشت‌بند بازار در استحکام‌بخشی بازار از جمله چندین مغازه خلل وارد کرده‌است. بخشی از سقف بازار هم دچار مشکل و آسیب شده‌است. در چهار سال اخیر نزدیک به یک میلیارد ریال با مالکین جهت استحکام‌بخشی مغازه‌های بازار مشارکت داشته‌ایم. اما همه این هزینه‌ها که باید صرف یک بنای تاریخی می‌شد به علت تفکر نادرست چند مدیر در بازار هزینه شده‌است. اگر این تفکرات اصلاح نشود مطمئن باشید هزینه‌های بیشتری را باید پرداخت کنیم!

انتهای پیام / *

Back to Top

Template Design:Dima Group