هفته نامه سمنان امروز

گزارش تصویری

بازار گرم مهارت آموزی در مرکز فنی و حرفه‌ای سمنان
آیین اربعین شهید مدافع حرم عباس دانشگر
مراسم افتتاحیه مجموعه تاریخی، فرهنگی، پذیرایی زندگی
تشییع با شکوه پیکرمطهر شهید مدافع حرم، عباس دانشگر در سمنان
« سمنان شهر نان»
کوچه باغی که پر از رایحه باران است

کاروانسرا 2 Small

خبرهای خوشِ رئیس میراث فرهنگی شهرستان درباره آزادسازی کاروانسرای شاه عباسی سمنان؛
کاروانسرای شاه عباسی سمنان از زنـدان آزاد می‌شود!
حمیدرضا دوستمحمدی: به ما قول داده‌اند که امسال یا سال آینده شاهد آزادسازی کاروانسرا باشیم و امیدواریم که با عزم جزم آقای استاندار و مطالباتی که عموم مردم و انجمن‌های مرتبط با میراث فرهنگی دارند، این وعده محقق شود

 

سمنان امروز پیشتر به موضوع ضرورت بهره‌برداری مطلوب از کاروانسرای شاه عباسی سمنان که اکنون به عنوان زندان سمنان شناخته می‌شود، پرداخته بود. در نوبت پیشین اوضاع را چندان بسامان نیافتیم اما این‌بار که پای صحبت‌های رئیس سازمان میراث فرهنگی شهرستان سمنان نشستیم، اخبار خوشی را از وی شنیدیم و نیکو دیدیم که این اخبار را با شما در میان بگذاریم. آن‌چه در ادامه می‌آید مشروح سخنان حمیدرضا دوستمحمدی، رئیس سازمان میراث فرهنگی شهرستان سمنان در گفتگو با خبرنگار سمنان امروز است. دوستمحمدی در ابتدا، مختصرا به تاریخچه بنای کاروانسرا پرداخته، سپس به روندهای آغازین تلاش برای آزادسازی کاروانسرا اشاره کرده و در نهایت موضوع کاربری‌های آینده این بنا را مورد اشاره قرار داده است. شما را به مطالعه این مطلب دعوت می‌کنیم:
هنگامی که شاه عباس صفوی احساس کرد که نظام حمل و نقل(!) و خدمات جاده‌ای نیازمند بهبود است، دستور داد که مکان‌های اقامتی-تجاری ویژه‌ای در مسیر جاده ابریشم احداث شود. در میان مردم مشهور است که در زمان صفویه و به دستور شاه عباس 999 کاروانسرا ساخته شد. این دستور شامل بخش‌هایی از جاده ابریشم که در استان سمنان واقع شده نیز می‌شد.
در مجموع در آن زمان 24 کاروانسرا در استان ما ساخته شد که یکی از آن‌ها کاروانسرای شاه عباسی سمنان بود. بنای معماران صفوی بر این بوده که مطابق با دستورات، در هر هشت فرسخ کاروانسرایی را بنا کنند. این کاروانسراها سیستم معماری ویژه‌ای داشتند که هدف «تسهیل روند خدمات‌رسانی به کاروانیان» به طور مطلوب تأمین شود. کاروانسراهای بعدی پس از کاروانسرای شاه عباسی سمنان، از شرق کاروانسرای شاه عباسی و انوشیروانی آهوان و از غرب، کاروانسرای لاسجرد نام دارد.
کاروانسرای لاسجرد نیز یک کاروانسرای شاه عباسی است. در مسیر جاده ابریشم تقریبا به طور منظم با همین فواصل، کاروانسراهایی ساخته شده است. اما کاروانسرای شاه عباسی سمنان نیز همچون دیگر کاروانسراهای استان، یک سازه میان‌راهی بود. جالب است بدانید که در گذشته با بکارگیری ترفندهایی، از گرمای احشام و دام‌ها برای گرم کردن حجره‌های این کاروانسرا استفاده می‌کردند.
در واقع روزنه‌هایی متصل به شترخان کاروانسرا وجود داشت که فضای داخلی حجره‌ها را گرم می‌کرد. در میانه این کاروانسرا، سکویی قرار داشت که کاروانیان اقلام قابل مبادله خود را بر روی آن تخلیه می‌کردند. در آن زمان آسیاب‌ها، آب‌پخش‌کن و کاروانسراها در فضای بیرونی شهر واقع شده بود. در مسیر میدان سعدی کنونی، کاروانسراها و آب‌انبارهای مختلفی وجود داشته است.

 

کاروانسرای شاه عباسی؛ اثر عظیم به جای مانده از تأسیسات تاریخی سمنان
ساباط‌ها و رباط‌هایی نیز در مسیر میدان سعدی کنونی وجود داشت. اغلب این سازه‌ها کاربردهایی در حوزه تجارت میان‌راهی داشتند. از مجموعه آن تأسیسات پیشین، تنها همین کاروانسرای شاه عباسی یا زندان کنونی سمنان بر جای مانده است. به بیان امروز، این کاروانسرا پیش‌تر یک هتل میان‌راهی بود. این کاروانسرا در نیمه بهمن‌ماه سال 52 به شماره 967 در فهرست آثار ملی کشورمان به ثبت رسیده است.
سازه کاروانسرا شامل 3 هزار و 587 متر مربع عرصه و 2 هزار و 695 متر مربع اعیانی است. کاروانسرای شاه عباسی سمنان، شامل 20 حجره رو به حیاط است. این کاروانسرا 4 ایوان اصلی دارد که یکی از آن‌ها ایوان اصلی محسوب می‌شود و دو ایوان نیز در کنج‌های کاروانسرا واقع شده‌اند.
کاروانسرای شاه عباسی سمنان در اوایل انقلاب و در زمان استانداری آقای طحایی به عنوان زندان سمنان درنظر گرفته شد. پیش از آن انجمن حفاظت از آثار باستانی در این محل مستقر بود. در حال حاضر خود اداره‌کل زندان‌ها نیز تمایل دارد که این مکان هرچه سریع‌تر تخلیه و زندان به محل دیگری که در دست تکمیل است منتقل شود. وجود زندان در مرکز شهر می‌تواند مسبب پاره‌ای از مخاطرات امنیتی شود و از این جهت انتقال آن به بیرون از شهر ضروری است.

 

مکاتباتی که سرآغاز روند آزادسازی کاروانسرا شد
در سال‌های 80 تا 86 مکاتبات پرشماری با اداره‌کل امور زندان‌ها پیرامون بهره‌برداری بهتر از این مکان صورت گرفته است. در این نامه‌نگاری‌ها تأکید شده بود که بنای کاروانسرا، نفیس و ارزشمند است و باید آزادسازی شود. همان مکاتبات باعث شد که مسئولان اداره زندان‌ها بودجه‌ای را برای احداث زندان جدید درنظر بگیرند. ما منتظر تکمیل زندان هستیم تا بتوانیم از کاروانسرا به نحو مطلوب بهره‌برداری کنیم.

در سال‌های اخیر به دلیل تشدید مطالبات مردمی برای آزادسازی کاروانسرا، در روند امور مربوط به انتقال زندان تسریع شده است. کم‌تر سراغ داریم که بنایی با این شکوه در قلب تاریخی یک شهر قرار گرفته باشد. مرکز بهداشت تدین در فضای پشتی این کاروانسرا نیز در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و وجود ورزشگاه و فرهنگسرا در مجاورت آن می‌تواند یک مجموعه فرهنگی منسجم و بسیار ایجاد کند.
ما به دنبال ایجاد یک موزه نیز در کنار این مجموعه هستیم. به ما قول داده‌اند که امسال یا سال آینده شاهد آزادسازی کاروانسرا باشیم و امیدواریم که با عزم جزم آقای استاندار و مطالباتی که عموم مردم و انجمن‌های مرتبط با میراث فرهنگی دارند، این وعده محقق شود. نشست‌های ثمربخشی در این خصوص برگزار شده و شخص آقای استاندار و مقامات قضایی نیز در این نشست‌ها حضور داشته‌اند و من به نتایج این نشست‌ها امیدوارم.
مدیرکل میراث فرهنگی استان نیز درباره این کاروانسرا به شدت دغدغه‌مند است. ایشان شخصا به فرجامِ خوش وضعیت این کاروانسرا علاقه‌مند هستند و تلاش می‌کنند تا در زمان حضور خود در روند آزادسازی زندان تسریع کنند. ایشان به صورت جدی پیگیر این موضوع هستند. ما بلافاصله پس از این آزادسازی زندان، مباحث حقوقی مربوط به انتقال سند را دنبال خواهیم کرد.
خوشبختانه به دلیل مدیریت صحیحی که از گذشته بر زندان سمنان حاکم بوده، کاروانسرا تخریب نشده و الحاقات نیز به راحتی و به سرعت قابل برگشت است. در مجموع، کاروانسرا در وضعیت بدی نیست و فضاهایی که بر آن افزوده شده، همچون آشپزخانه و... در حیاط کاروانسرا احداث شده و از این جهت لطمه‌ای به کاروانسرا وارد نشده است. با آزادسازی کاروانسرا طرح مرمت و احیای این بنا به سرعت در دستور کار کاروانسرا قرار می‌گیرد.

 

کاربری آینده کاروانسرای تاریخی سمنان؛ هتل یا مجموعه فرهنگی؟
ما بر اساس آسیب‌های جزئی واردشده به بنا، طرحی را تهیه خواهیم کرد و الحاقاتی که باید از مجموعه کاروانسرا حذف شود را تعیین خواهیم کرد. بحث‌های بسیار زیادی درباره کاربری آینده این کاروانسرا وجود دارد و دیدگاه مدیریت شهری نیز در این مباحث شایان توجه است. 
برخی معتقدند این کاروانسرا باید به عنوان هتل مرمت شود. نظر شخصی من این است که بهتر است این کاروانسرا برای یک فعالیت فرهنگی چندمنظوره درنظر گرفته شود.
گالری‌های نمایشگاهی، فضاهای فرهنگی-اجتماعی، سالن‌های چندمنظوره فرهنگی و... از جمله مولفه‌هایی است که می‌تواند در کاروانسرا تعریف شود. 
مدیریت شهری می‌تواند پس از آزادسازی به تفصیل درباره کاربری‌های قابل تعریف آن اظهارنظر کند و تصمیم بگیرد. من امیدوارم که در نهایت یک کاربری هم‌شأن بنا برای این کاروانسرا درنظر گرفته شود تا این نگین ارزشمند در میانه شهر تاریخی سمنان بدرخشد.


انتهای پیام //

Back to Top

Template Design:Dima Group