هفته نامه سمنان امروز

گزارش تصویری

بازار گرم مهارت آموزی در مرکز فنی و حرفه‌ای سمنان
آیین اربعین شهید مدافع حرم عباس دانشگر
مراسم افتتاحیه مجموعه تاریخی، فرهنگی، پذیرایی زندگی
تشییع با شکوه پیکرمطهر شهید مدافع حرم، عباس دانشگر در سمنان
« سمنان شهر نان»
کوچه باغی که پر از رایحه باران است

163 12

کیمیاگری؛ علم یا جادو؟!

فاطمه مرادیان

علوم تجربی نتایج سایر علوم را کنترل می‌کند و حقایقی را برملا می‌کند که استدلال در اصول کلی هرگز قادر به کشف آنها نخواهند بود. امروزه بررسی ارتباط علوم با یکدیگر، بیش از پیش شگفتی‌های آفرینش را به رخ بشریت می‌کشد، این ارتباط و پیدایش شبه علوم‌ها در گذر زمان ما را بر آن داشت تا به بررسی یکی از شاخه‌های علوم غریبه، به نام «کیمیاگری» بپردازیم.


در ابتدا با بررسی ریشه لغوی کیمیا می‌توان گفت علمی است نزد اهل صنعت که معتقد بودند به‌وسیله آن اجساد ناقص را به مرتبه کمال می‌توان رساند، مثلاً قلع و مس را تبدیل به نقره و طلا کنند که در اصل ریشه لغوی این کلمه نشأت‌گرفته از زبان‌های باستانی است و احتمالاً خاستگاه آن بین‌النهرین یا هند می‌باشد. امروزه نام دانش پایه شیمی در همه زبان‌ها برگرفته از همین واژه است.

كیمیا از علوم پنج‌گانه باطنی قدما بوده است و این علوم سری علاوه بر كیمیا، لیمیا، هیمیا، ریمیا و سیمیا بودند كه سحر، تعویذ، طلسم و تردستی از آن‌ها نشأت گرفته است که در زمان گذشته راز و رمز كیمیاگران در کتاب‌های پنهانی نوشته و مهر وموم شده و در معابد نگهداری می‌شد. برخی لقب سیاه را برای این علم، همسان با سیاه بودن سرزمین مصر به جهت خاك تیره و حاصل خیزش می‌دانستند. البته گاهی نیز این سیاهی را به عملكرد كیمیا، یعنی زدودن رنگ از سطح فلزات منسوب می‌کردند.

كیمیاگری عمری طولانی دارد، اما كیمیاگری که علم شیمی امروز حاصل آن است، متعلق به دوران آغازین اسلامی است. برخی رازی و برخی جابر بن حیان را پدر علم شیمی دانسته‌اند. جابر از شاگردان امام جعفر صادق(ع) بود و علم كیمیا را در محضر ایشان كسب كرد. نقل‌شده امام صادق (ع) نیز رساله‌ای در علم كیمیا داشته و شرح‌هایی نیز در مورد اكسیدها نوشته است. جابر شاگرد آن بزرگوار با اتفاق‌نظر اكثر علمای اسلامی سرآمد كیمیاگران مسلمان قلمداد می‌شد. قرن‌ها بعد دانشمندان اروپایی ازجمله برتلوی فرانسوی الهامات بسیاری از کشفیات او گرفتند.


کیمیا‌گری علم خداوندی!
در قصص الاولین ادیان الهی اعتقاد بر این است كه خداوند علم كیمیاگری را به موسی (ع) آموخت و قارون نیز به‌وسیله آموختن این علم از موسی(ع) توانست به قدرت و ثروت بسیاری دست یابد. هرچند در صحت استفاده حضرت موسی (ع) از كیمیا تردیدهایی هم مطرح شده، اما بی‌شک این علم، از نخستین علوم بشری است و این علم را می‌توان به‌نوعی خواهر جادوگری دانست كه دیرینه آن نیز به همان كهنگی است؛ حتی گفته می‌شود كه كیمیاگران اولیه نیز مانند جادوگران، در كنار فعالیت‌های خود از اوراد استفاده می‌کردند. از دیگر شباهت‌هایی كه برای جادوگران و كیمیاگران قائل بودند، این بود كه هیچ‌کدام حاضر به پذیرش مسائل آن‌گونه كه عموم مردم می‌پذیرند، نبودند.

هدف از کیمیاگری
دو هدف كلی را می‌توان برای این علم در مراحل نخستین آن نام برد اولی یافتن اکسیر جوانی که بیشترین جنبه عرفانی و فلسفی را به مبحث کیمیاگری می‌دهد زیرا کمی تمرکز بر واژه اکسیر ما را به خلق نوشدارو، یعنی دارویی که تمام بیماری‌ها را درمان کرده و زندگی را به مدت نامحدودی طولانی کند، می‌رساند؛ و دیگری تبدیل مس به طلا.
البته تمام اهداف این علم در همین‌جا خلاصه نمی‌شود و با گذشت قرون و اعصار در پی پیشرفت علم ارتباط کیمیاگری با پزشکی، اخترشناسی، عرفان و دانش مشخص می‌شود.

نقطه آغاز علم شیمی
بسیاری كیمیاگری را نقطه آغاز علم شیمی دانسته‌اند، زیرا نخستین مورخان علم، در متون كیمیاگری مشاهدات كیمیاگران بسیاری را درباره پدیده‌های شیمیایی و كشف اسرار مربوط به آن‌ها یافته بودند، بی‌شک مشاهده و كشف فعل و انفعالات مواد، خصوصاً فلزات، در كیمیاگری از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است؛ اما اهمیت توجه به این فعل و انفعالات در طول زمان جای خود را هرچه بیشتر به فلسفه و تفكرات انتزاعی داد.
در سراسر قرون‌وسطی دانش كیمیاگری مانند اكثر علوم دیگر نتوانست از منظر علمی پیشرفت چشم‌گیری داشته باشد. هرچند كه هنوز به‌صورت شبه‌علم در كنار جادوگری و با وجه‌ای عرفانی حضور داشت؛ اما از قرن هفدهم به بعد كیمیاگری علمی دوباره از سر گرفته شد و البته به‌سرعت در طول یكی دو قرن، جنبه عملی، فلسفی و روانی‌اش از هم جدا شد و جنبه عملی كیمیاگری در قالب علم شیمی، ظاهر گشت. نخستین کیمیاگر واقعی در اروپای قرون وسطی راجر بیکن بود. کاری که او برای علم کیمیا انجام داد همچون کار رابرت بویل برای علم شیمی و گالیله برای نجوم و فیزیک بود.
در همان دوران با حمایت‌هایی که از کیمیاگران به عمل می‌آمد اکتشافات علمی بسیاری مانند اختراع باروت، رنگ، تولید مواد آرایشی، عصاره‌گیری و تولید نوشیدنی‌ها به وقوع پیوست.

کوتاه سخن
در آخر باید گفت علم کیمیاگری در گذشته با نادیده گرفتن وابستگی‌اش با عرفان و فلسفه، تبدیل کانی‌ها و فلزات به یکدیگر و تولید مواد و عناصر، ارزشمندتر بوده و با زحمات دانشمندان اعصار منجر به اختراعات و اکتشافات اثرگذاری در تاریخ شده است.
این اختراعات و تبدیل عناصر نه‌تنها در علم شیمی بلکه در تمامی علوم دیگر اثرگذار بوده‌اند و می‌توان گفت پیشرفت امروزه تکنولوژی، مدیون کیمیاگران است؛ چرا که این ارتباط علوم است که موجب می‌شود اسحاق نیوتون هرچند مطالعات وسیعی درباره علم کیمیاگری داشته ولی با فیزیک و نور شهرت یافته باشد.

انتهای پیام /  *

Back to Top

Template Design:Dima Group