هفته نامه سمنان امروز

گزارش تصویری

بازار گرم مهارت آموزی در مرکز فنی و حرفه‌ای سمنان
آیین اربعین شهید مدافع حرم عباس دانشگر
مراسم افتتاحیه مجموعه تاریخی، فرهنگی، پذیرایی زندگی
تشییع با شکوه پیکرمطهر شهید مدافع حرم، عباس دانشگر در سمنان
« سمنان شهر نان»
کوچه باغی که پر از رایحه باران است

151 3

توسعه گردشگری زمینه‌ساز تأثیرگذاری فرهنگی

در هفته گذشته، فرصتی دست داد تا در گفتگو با دکتر حیدر لطفی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی گرمسار، وجوه برجسته گردشگری در ایران و سمنان، نقش دیپلماسی در توسعه گردشگری و برخی مفاهیم همچون گردشگری معنوی را مورد بررسی قرار دهیم.

دکتر حیدر لطفی، مدیریت گروه جغرافیای سیاسی، برنامه‌ریزی توریسم و برنامه‌ریزی روستایی در مقطع کارشناسی‌ارشد و دکترا را در کارنامه خود دارد. وی دارای دو مدرک دکترا در رشته‌های «جغرافیای سیاسی» و «جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری» است. آن‌چه می‌خوانید حاصل این گفتگوست.

طی دهه‌های گذشته، مفاهیم مرتبط با حوزه گردشگری دستخوش دگرگونی‌هایی شده‌اند؛ اولا ارزیابی شما از این دگرگونی‌ها چیست و ثانیا از نگاه شما بسترهای فرهنگی توسعه گردشگری چگونه فراهم می‌شود؟
ما امروز اعتقاد داریم گردشگری یک «علم جامع و کامل» و «فرآیند سیستمی» است که از مجموعه عناصر و متغیرهای مرتبط با یکدیگر تشکیل شده است. ما می‌خواهیم این علم با توجه به متغیرهای هر مکان توسعه پیدا کند. علم گردشگری از ۵ دهه گذشته تا کنون دچار تحول بسیار شده است. گردشگر تا ۵۰ سال قبل به کسی اطلاق می‌شد که تنها به قصد تفریح و سیاحت، از مبدأ به مقصد حرکت کند؛ اما از ۵۰ سال قبل تا کنون مفاهیم و رویکردهای گردشگری کاملا دگرگون شده است. در مفاهیم جدید، گردشگر به کسی اطلاق می‌شود که از مبدأ به مقصد حرکت کند، در مقصد اقامت داشته باشد و در آن‌جا با هر هدفی هزینه کند. در این تعریف کوچک‌ترین روستاهای سمنان نیز قابلیت گردشگری خواهند داشت. تمامی «ساختارهای طبیعی» و «نمادهای انسان‌ساخت» در یک منطقه، می‌تواند به عنوان جاذبه گردشگری مطرح باشد. به دلیل آن‌که جاذبه‌های طبیعی مخاطبانی خاص دارد، نمادهای انسان‌ساخت به طور کلی با اقبال بیش‌تری مواجه است. این دو متغیر که توجه به آن‌ها لازمه توسعه گردشگری است، مکمل یکدیگر هستند. لازم است بدانیم که بستر فرهنگی توسعه گردشگری به واسطه همصدایی و همگرایی همه اقشار اجتماع در این حوزه فراهم می‌شود و فراهم کردن مجموعه عوامل و عناصر لازم برای توسعه گردشگری نیازمند برنامه‌ریزی‌های بلندمدت، میان‌مدت و کوتاه‌مدت است.

برنامه‌های دولتی گوناگونی برای توسعه گردشگری تدوین شده است اما این برنامه‌ها تا کنون چنان‌که شایسته است نتیجه‌بخش نبوده‌اند؛ علت این امر چیست؟
در مفاهیم علمی و الگوهای جدید توسعه در کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته، «انسان» محور توسعه قلمداد شده است؛ چرا که این شعور و علم آدمیان است که قابلیت برنامه‌ریزی را فراهم می‌کند. بر این اساس توسعه گردشگری نیز بدون درنظر گرفتن مولفه «انسان» معنایی نخواهد داشت. بدون درنظر گرفتن خط فکری و گرایش‌های سیاسی دولت‌ها باید گفت در هیچ دولتی استراتژی جامعی برای توسعه گردشگری وجود نداشته است. علت آن که برنامه‌های مختلفی در دولت‌های ما به طور اساسی به نتیجه نمی‌رسند، عدم وجود برنامه و استراتژی بلندمدت است. ما برای تعیین چشم‌انداز گردشگری در ایران نیازمند تدوین این استراتژی‌های جامع هستیم. اگر شما از اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سمنان، برنامه ۵ یا ۱۰ ساله حوزه گردشگری را طلب کنید؛ پاسخی نخواهید گرفت. دولت و مسئولان باید از متخصصان حوزه گردشگری برای تدوین یک استراتژی‌ جامع در حوزه گردشگری کمک بگیرند.

در سال‌های اخیر بر وجه محلی‌بودن برنامه‌های توسعه‌محور بسیار تأکید می‌شود؛ تحلیل شما از این مولفه مهم برنامه‌ریزی در گردشگری چیست؟
آمایش سرزمین مبنای توسعه گردشگری در تمامی کشورهای پیشرفته است. پیاده‌سازی یک مدل گردشگری برای یک منطقه، تعریف هیچ الگوی برون‌منطقه‌ای را برنمی‌تابد. بنابراین در رویکردهای جدید، برنامه‌ها ابتدا به صورت محلی تدوین و سپس به صورت کشوری تجمیع می‌شوند. سمنان؛ شهری با نمادهای انسان‌ساخت بسیار تاریخی است و گردشگری می‌تواند به لحاظ فرهنگی‌تاریخی در آن توسعه پیدا کند. در کنار این مولفه‌های تاریخی و فرهنگی، کویر به ما کمک می‌کند تا به طور همزمان چند قطب گردشگری را در سمنان داشته باشیم. خوشبختانه بسیاری از دانشگاه‌های استان سمنان دارای رشته گردشگری هستند و بنابراین می‌توان یک تیم تخصصی دانشگاهی برای تدوین برنامه جامع گردشگری تشکیل داد. ما در دانشگاه آزاد گرمسار نیز می‌توانیم کمک کنیم تا گردشگری به اقتصاد غالب در استان سمنان تبدیل شود.

از نگاه شما کدام جنبه‌های گردشگری در ایران برجسته‌تر هستند؟
اگر مقالات متعدد علمی در حوزه گردشگری را رصد کنید، می‌بینید که تا به امروز بیش از ۵۰ مدل گردشگری احصاء شده است. پزشکان ایرانی در تمام جهان نخبه و سرآمدند. روسای بسیاری از انجمن‌های پزشکی آمریکا ایرانی هستند. بنابراین ما در ایران ظرفیت‌های بزرگی برای توسعه توریسم درمانی داریم. از سوی دیگر ما می‌توانیم سالانه دست‌کم ۱۰ میلیون گردشگر مذهبی را به کشور جذب کنیم.

در شهر سمنان کدام جنبه‌های گردشگری برجسته هستند؟
بررسی اجمالی زمینه‌های گردشگری سمنان، نشان می‌دهد که نمادهای انسان‌ساخت در این شهر غالب هستند. نمادهای معماری موجود در سمنان، در هیچ کدام از شهرهای ایران و جهان یافت نمی‌شود. اقامت در کویر برای گردشگران اروپایی یک رویاست که در بسیاری از نقاط جهان محقق نمی‌شود و ما در سمنان می‌توانیم برای بهره‌گیری از ظرفیت کویر به منظور جذب گردشگر برنامه‌ریزی کنیم.

آیا زمینه‌ای برای تأثیرگذاری فرهنگی بر گردشگران وجود دارد؟
گردشگرانی که به دنبال بی‌بندوباری، القای فرهنگی و یا مسائل سیاسی هستند کم‌تر از یک درصد گردشگران را تشکیل می‌دهند؛ بنابراین اگر ما درست عمل کنیم و مخاطب را جذب کنیم، می‌توانیم تأثیرگذاری فرهنگی داشته باشیم. در این صورت است که گردشگر، رفتار و فرهنگ ما را ترویج خواهد کرد. گردشگری می‌تواند اقوام را به یکدیگر نزدیک کند و همچنین هیچ اقتصادی در جهان، همگراتر از اقتصاد گردشگری نیست.

کشور ایران به لحاظ دارا بودن قابلیت‌های گردشگری چه جایگاهی در جهان دارد؟
در ابتدا باید بگویم که هم‌اکنون سازمانی با عنوان سازمان جهانی گردشگری وجود دارد که دارای مقررات ویژه‌ای است. اگر کشوری خواهان توسعه گردشگری باشد باید این قواعد و مقررات بین‌المللی را رعایت کند. بر اساس این مقررات ما باید از تمامی ابزارهای فرهنگی برای آماده‌سازی تمامی سطوح اجتماع به منظور پذیرش گردشگر استفاده کنیم. لازم است طی زمان‌بندی مشخصی جامعه و بسترهای فرهنگی آن برای پذیرش گردشگر آماده شوند. کار فرهنگی در جامعه ما موثر است و مردم به این امور احترام می‌گذارند. اما نکته مهم آن است که قابلیت‌های بسیاری از کشورهای پیشرفته در حوزه گردشگری بسیار کم‌تر از قابلیت‌های ایران است. طبق آمارهای جهانی، ایران به لحاظ دارا بودن قابلیت‌های گردشگری در زمره ۷ کشور نخست جهان قرار دارد. اگر ما به طور سالانه پذیرای ۴۰ میلیون گردشگر باشیم، از ثروت‌های موجود در حوزه نفت و صنعت بی‌نیاز خواهیم شد. در کشور مالزی حدود ۴ هزار و ۸۰۰ هتل وجود دارد؛ در حالی که مساحت این کشور یک‌سوم ایران است. اقامت نخستین بستر امن برای توسعه گردشگری است و نخستین لازمه برای تأمین شرایط مساعد اقامت، احداث هتل است. تحقق هدف ورود ۴۰ میلیون گردشگر به ایران، مستلزم آن است که در ایران ۱۰ هزار هتل احداث شود. این اقدام بیکاری را در ایران از میان خواهد برد و رفع بیکاری به برچیده شدن فقرو فحشاء در جامعه کمک می‌کند. در این صورت جامعه، خود به سمت توسعه حرکت خواهد کرد. سمنان نیز اگر دارای ۳۰ تا ۵۰ هتل باشد مشکل بیکاری مردم حل خواهد شد. باید بدانیم گردشگری امروز یک سیستم جامع است که می‌تواند طی یک استراتژی جامع توسعه پیدا کند.

شما در ابتدای سخنانتان به مولفه «عبور از مرزهای بین‌المللی» در حوزه گردشگری اشاره کردید؛ نقش دیپلماسی فعال را در تحقق این مولفه چطور ارزیابی می‌کنید؟
این درست است که گردشگران داخلی به توسعه مناطق مختلف کمک می‌کنند اما گردشگری که از مرزهای بین‌المللی عبور کند و پول را کشوری به کشور دیگر منتقل می‌کند، ارزش اقتصادی خواهد داشت. عبور از مرزهای بین‌المللی و توسعه گردشگری نیازمند عزم دوجانبه دولت‌ها، ایجاد دیپلماسی و توسعه ارتباطات سیاسی، فرهنگی و اقتصادی با کشورهاست. از سویی ما می‌توانیم با توسعه گردشگری روابطمان را با دولت‌های مختلف بهبود ببخشیم.

از نگاه شما چه تدبیری باید اندیشیده شود تا آسیب‌هایی که سیستم دانشگاهی کشور به لحاظ غیرکاربردی بودن آموزش‌ها با آن مواجه است در حوزه آموزش‌های آکادمیک در زمینه گردشگری رخ ندهد؟
در صورتی که گردشگری به مولفه اصلی اقتصاد ایران تبدیل شود ما تا ۲۰ سال آینده نیز نیاز داریم که نیروی متخصص گردشگری تربیت کنیم. در حال حاضر نیروهای متخصص در حوزه گردشگری بسیار کم‌شمارند. فضای آموزشی مطلوب و وجود هیئت‌های علمی دو مقدمه گسترش دانش آکادمیک گردشگری است. ممکن است آسیبی که شما به آن اشاره کردید رخ دهد؛ اما به دلیل آن که تقاضای زیادی برای تربیت متخصص گردشگری در کشور وجود دارد، عرضه نیز باید افزایش یابد.

«گردشگری معنوی» در سال‌های اخیر به عبارتی پردامنه در جهان تبدیل شده است؛ دیدگاه شما در این خصوص چیست؟
مفهوم «گردشگری معنوی» در کشورهایی کاربرد عملی دارد که گردشگری در آن‌ها به اوج رسیده باشد. بعد معنوی در گردشگری جاذبه بسیار مطلوبی است و بسترهای این معنویت در جهان روزبروز در حال گسترش است. ارزش ابعاد معنوی گردشگری از صدها چاه نفت بیش‌تر است اما متأسفانه ما فاقد استراتژی لازم برای بهره‌برداری از این ابعاد هستیم.

از چندی قبل، اجرای طرح ساماندهی محدوده ۱۸ هکتاری پیرامون امامزاده یحیی‌بن‌موسی‌الکاظم(ع) با هدف تحقق شعار «سمنان؛ حرم چهارم اهل‌بیت(ع)» در دستور کار قرار گرفته است؛ به نظر شما چه الزاماتی برای توفیق در اجرای این طرح وجود دارد؟
مکان‌گزینی در حوزه گردشگری بسیار حائز اهمیت است. ما باید بدانیم که هتل‌ها و مجتمع‌های گردشگری را در چه مکان‌هایی احداث کنیم و باید بدانیم گردشگرهای چه کشورهایی را بیش‌تر می‌توانیم به شهر و کشور جذب کنیم.اگر سمنان را خارج از نقشه سراسری راه تهران‌مشهد درنظر بگیریم این طرح موفق نخواهد شد. ۶۰ درصد از زائران مشهد مقدس، از مسیر سمنان عبور می‌کنند و اقامت یک‌روزه این میزان زائر در سمنان می‌تواند اقتصاد منطقه ما را متحول کند. اگر بسترها فراهم شود، گردشگر یک روز از اقامتش در ایران را، در سمنان خواهد گذراند. ضمن آن که تأکید ما باید بر ورود گردشگران خارجی باشد.

انتهای پیام /  *

Back to Top

Template Design:Dima Group