هفته نامه سمنان امروز

گزارش تصویری

بازار گرم مهارت آموزی در مرکز فنی و حرفه‌ای سمنان
آیین اربعین شهید مدافع حرم عباس دانشگر
مراسم افتتاحیه مجموعه تاریخی، فرهنگی، پذیرایی زندگی
تشییع با شکوه پیکرمطهر شهید مدافع حرم، عباس دانشگر در سمنان
« سمنان شهر نان»
کوچه باغی که پر از رایحه باران است

165 13

سمنـان شهری در باغ

سمنان در کنار جاده است. جامعی خوب در بازار دارد. جوی آبی به نوبت از آن‌جا می‌گذرد و استخرهایش را پر می‌کند. شهر کاهش یافته و در برابر آن دیهی به نام سمنانک در سمت ری هست که بازاری گرم دارد...

قومس خوره‌ای است فراخ و دلگشا با میوه خوب. هشتاد در هفتاد فرسنگ، بیش‌تر آن کوهستان است. شهرها اندک و کم‌جمعیت ولی چهارپا بسیار دارد. خراجشان سنگین و هوایشان معتدل است. آبادی‌ها خوب، دژها استوار، مردم نیکخواه، دانش‌دوست و در هنر ماهرند. قصبه آن دامغان و شهرهایش سمنان، بسطام، زغنه، بیار و مغون. مردم قومس، مندیل‌های سفید دارند که از پنبه می‌سازند... احسن‌التقاسیم فی معرفه‌الاقالیم/قرن چهارم هجری / صفحات ۵۱۹، ۵۲۱ و ۵۴۳

گام به گام تا جهانی‌شدن سمنان؛

بیش از یکسال قبل، شورای اسلامی شهر و شهرداری سمنان، با همراهی سازمان‌های میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و جهاد کشاورزی، نخستین جشنواره «سمنان؛ شهری در باغ» را با محوریت تولید و عرضه محصول انار و با هدف توجه دادن به ظرفیت‌های هویتی و بالقوه شهر به منظور بازتعریف نظامات مردم‌نهادی همچون نظام کهن تقسیم آب و نیز موضوع مهم تولید در شهر بر اساس ظرفیت‌ها و سرمایه‌های طبیعی و فرهنگی طرح‌ریزی و برگزار کردند. با بهره‌گیری از بازخوردهای حاصل از این رویداد، طرح موضوع ثبت جهانی سمنان با عنوان «شهری در باغ» به طور مشخص از سوی سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان مطرح و با حمایت و هدایت شورای راهبردی، این موضوع به ایجاد دبیرخانه‌ای به منظور انجام پیگیری‌های لازم منجر شد. نشست‌های سازمان‌یافته این دبیرخانه به طور مستمر و با حضور نمایندگانی از شورای اسلامی شهر و شهرداری سمنان، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سمنان، اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان سمنان، سازمان جهاد کشاورزی شهرستان سمنان و سازمان‌های مردم‌نهادی همچون آب‌بران رودخانه سمنان، انجمن دوستداران میراث فرهنگی سمنان و دیگر افراد صاحب‌نظر برگزار می‌شود. این اقدامات، مقدمه‌ای برای پررنگ کردن تأثیر ساختارهای هویتی شهر تاریخی سمنان در ارتقای کیفیت و مطلوبیت بهره‌برداری از فضای شهری امروز خواهد بود. در ادامه برای اطلاع از برنامه‌ریزی‌ها در این خصوص به سراغ محمودرضا دارایی، مدیرعامل سازمان بهسازی و نوسازی شهر سمنان رفتیم.

روند تخصصی و همه‌جانبه‌نگر جمع‌آوری مستندات
به گفته دارایی در ارتباط با موضوع «سمنان؛ شهری در باغ»، انجام پژوهش‌ها و جمع‌آوری تدریجی مستندات علمی و تاریخی طی یک روند بسیار تخصصی و همه‌جانبه‌نگر ضرورت دارد و سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان کوشیده است از طریق ارتباط با مراکز دانشگاهی و پژوهشی همچون دانشگاه سمنان و جهاد دانشگاهی، سرفصل‌های این موضوع را به تدریج در فضای دانشگاهی سمنان مطرح کند.
هرچند در سنوات گذشته ثبت معنوی شیوه سنتی تقسیم آب، توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صورت‌گرفته است اما این مهم برای تعریف در مقیاس جهانی کافی نیست و عزم همه‌جانبه و اراده‌ مصمم شهر را در شناساندن این ظرفیت‌های بالقوه می‌طلبد. از طرفی از آن‌جا که سند چشم‌انداز توسعه درازمدت شهر سمنان هم‌اکنون در حال تدوین است، لازم است موضوع سمنان از موضع «شهری در باغ» نیز دیده شود.
در هر صورت این ادعای سمنان برای جهانی‌شدن باید چنان وزین باشد که به سادگی قابل حذف یا جابجایی با موضوع دیگری نباشد.
باید در نظر داشت که در حال حاضر برخی از شهرهای جهان با طرح ایده‌هایی از جمله «شهر در آسمان» در حال جلب توجهات جهانی هستند که تحقق این ایده‌ها مستلزم صرف هزینه و دارا بودن تکنولوژی‌های مدرن برای تحقق این اهداف است؛ حال آن که وجود این ظرفیت و بستر طبیعی-تاریخی در شهر سمنان با درک امکانات و قابلیت‌های محلی، توجه به طرح این موضوع را برای تعاملات جهانی بیش از پیش آشکار می‌کند.

شبکه پیاده‌راه‌های شهر تاریخی سمنان با محوریت باغ‌راه‌ها
ضرورت ایجاد بسترهای لازم به منظور ساماندهی شبکه معابر هویت‌مند شهر که با تأکید بر اولویت حضور انسان و حرکت پیاده و دوچرخه است مسئولان سازمان نوسازی و بهسازی بافت قدیم سمنان را بر آن داشت تا ضمن تهیه نقشه جامع گردشگری شهر بر این اساس، ساماندهی برخی از باغ‌راه‌های دارای اولویت اقدام را در دستور کار قرار دهند.
هنر مدیریت شهری، برجسته‌سازی لایه هویتی و ذاتی شهر است که نقش مهم آن بر اثر روزمرگی‌ها و جایگزینی برخی شریان‌های اعتباری، رنگ باخته و به حاشیه رانده شده است. سیاست صحیح در این میان آن است که اقدامات و مداخلات جدید شهری، ساختارهای هویت‌مند را حاشیه‌نشین نکند و به انزوا نکشاند؛ به عبارت دیگر؛ صفت شهر که نمود عینی می‌یابد، باید برآمده از ذات هویت‌مند آن باشد. این صفتِ عین ذات، شخصیت شهر خواهد شد و این شخصیت شهر است که مورد احترام یا بی‌حرمتی واقع می‌شود.

باغ‌راه «دِیور»؛ از استخر کوشمغان تا بقعه امامزاده علمدار(ع)
جریان زندگی و ترافیک پیاده و سواره روزمره حاکم بر باغ‌راه‌ها، به صورت نمونه، هدف اقدام سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان قرار گرفت تا با قدری بسترسازی در کف و کنترل سیما، جداره و منظر شهری، کیفیت و مطلوبیت فضا در این مناطق را ارتقاء دهد. باغ‌راه دِیور که از «بوستان استخر کوشمغان» آغاز می‌شود و با گذر از مجموعه‌ای از باغات به هم پیوسته، به مرکز محله کدیور و بقعه امامزاده زکریا(ع) می‌رسد و در ادامه از «کهنه‌خیابان» به موضع »شیخ‌لیث» می‌رسد و به بقعه امامزاده علمدار(ع) در نزدیکی میدان امام خمینی(ره) منتهی می‌شود.

باغ‌راه «میان‌محله»؛ از استخر زاوغان تا قطب فرهنگی-مذهبی غرب سمنان
دارایی در ارتباط با «میان‌محله»، دیگر مسیر باغ‌راهی پایلوت، اشاره کرد که این مسیر به عنوان یک گذر هویت‌مند طبیعی و تاریخی از «استخر زاوقان» آغاز می‌شود و به قطب فرهنگی شکل‌گرفته توسط بقاع امامزادگان غرب سمنان می‌رسد. از ویژگی‌های این مسیر وجود بنای باقی‌مانده از مسجد جامع زاوغان، آب‌انبارهای میان راه و یخچال سنتی در طول مسیر است که در تلفیق با چشم‌اندازهای بی‌بدیل، سیمای منحصربفردی را در برخی زوایای دید برای بازدیدکنندگان به ارمغان می‌آورد.

ساماندهی مسیر نهر «کُندِنِ»؛ از استخر کدیور تا مسجد صاحب‌الامر(عج)
استخر کدیور، تنها استخر از استخرهای شش‌گانه است که دارای حداقل دست‌خوردگی در موضع خروجی آب است. از آن‌جا که طی سالیان گذشته، مواضع تقسیم آب و انهار منشعب از استخر که هریک دارای اسمی به خصوص هستند، دستخوش تغییرات جدی کالبدی شده‌اند و حالت طبیعی خود را از دست داده‌اند، لذا سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان مصمم است اقدامات عاجلی را برای تنها استخری که هنوز قابلیت معماری محیط و منظر را داراست، در دستور کار قرار دهد. این اقدامات به ویژه در مسیر نهر «کُندِنِ» که از استخر کدیور تا مسجد صاحب‌الامر(عج) امتداد یافته است، صورت خواهد گرفت.

احیاء مسیر نهر «انجیلا»، از استخر شاهجوی تا منطقه موسوم به «عمرقدم»
سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان همچنین درنظر دارد در سال آینده، مسیرهای هویت‌مند دیگری را نیز ساماندهی کند که مسیر مبتنی بر «نهر انجیلا»، مربوط به استخر شاهجوی که تا منطقه موسوم به «عمرقدم» امتداد می‌یابد از آن جمله است.
در این راستا بهره‌مندی از یاری بدنه علمی و دانشگاهی به ویژه متخصصان حوزه محیط‌زیست، بوم‌گردی و گردشگری برای انجام هرچه بهتر کار راهگشاست. نقش موثر و همکاری صمیمانه سازمان جهاد کشاورزی در این خصوص غیرقابل انکار است و تعامل بین‌دستگاهی به‌وجود آمده در این حوزه، شایسته تقدیر است.

وقف‌نامه‌ها؛ پیوست‌های تاریخی و فرهنگی ارزشمند
نقش مهم سازمان اوقاف و امور خیریه در تبیین پیوست‌های معنوی و فرهنگی موضوع «سمنان؛ شهری در باغ» بسیار حائز اهمیت است. بخش قابل توجهی از آب رودخانه سمنان توسط مالکان آن با نیات خیر و برای صرف در امور عام‌المنفعه وقف شده است و تبیین انگیزه و اعتقادات زمینه‌ساز این عمل، پیوست معنوی و فرهنگی بسیار مهمی است؛ از سوی دیگر بازخوانی اسناد معتبر مربوط به این وقف‌ها، در کنار لایه‌های علمی تولیدشده، به لحاظ تاریخی، پشتیبان مهمی برای تدقیق بسیاری از داده‌های مربوط به نظام تقسیم آب است؛ به دیگر سخن؛ وقف‌نامه‌ها فارغ از اعتبار معنوی، واجد اطلاعاتی تاریخی هستند که این اطلاعات برای مدیریت شهری بسیار حائز اهمیت است. در کنار اسنادی از همین دست که بیش از ۷۰۰ سال از عمر آن‌ها می‌گذرد، تاریخ‌نگاری‌های صورت‌گرفته در خصوص سمنان نیز اهمیت بسیار دارد. از آن جمله می‌توان به توصیفات تاریخی-جغرافیایی محمد‌بن‌احمد شمس‌الدین مقدسی، در کتاب «احسن‌التقاسیم فی معرفه‌الاقالیم» در قرن چهارم هجری اشاره کرد که سطرهایی از این کتاب در ابتدای همین متن آمده است. بر اساس این کتاب، از حدود یکهزار سال قبل، نظام تأمین و مدیریت تخصیص آب به شیوه استخری در شهر سمنان وجود داشته است و این عقبه تاریخی پیش‌زمینه مهمی برای ثبت جهانی «سمنان؛ شهری در باغ» خواهد بود.

مشارکت سازمان‌های بین‌المللی
بنا به گفته‌های مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان، نمایندگان برخی از سازمان‌های بین‌المللی نیز علاقه‌مند به حمایت از موضوع ثبت جهانی نظام مردم‌نهاد تقسیم آب بوده‌اند و در خلال بازدیدهای بعمل‌آمده پیشنهاداتی نیز در همین راستا ارائه کرده‌اند. بازدید استر کوئیش لاروش، رئیس دفتر منطقه‌ای یونسکو در ایران و الساندرو آمادیو، رئیس سازمان یونیدو در ایران، طی ماه‌های گذشته در همین راستا صورت گرفته است. بر این اساس تولید فیلم مستند علمی-تاریخی شیوه تقسیم آب در سمنان در سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان و ذیل دبیرخانه مربوطه در دستور کار قرار دارد.

وحدت شهر در عین کثرت محله‌ها
از دیگر اقدامات در دست انجام، تدوین کتاب جغرافیای کالبدی فرهنگی شهر سمنان با همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سمنان است و بر این اساس، تهیه نقشه پایه گردشگری شهر سمنان نیز در حال انجام است. نقشه پایه، نقشه‌ای است که اطلاعات محتوایی و موضوعی آن، به صورت لایه‌لایه روی‌هم‌گذاری شده است. یکی از لایه‌های مهم، اثرگذار و هویتی شهر سمنان، شبکه معابر و آبراه‌های مرتبط با نظام تقسیم آب است. حوزه و پهنه آبریز هر استخر در شهر تاریخی سمنان، محدوده هر محله را در مقیاس کلان و جزءمحله‌ها را در درون خود تعریف کرده است .

 

و این امر به طور میدانی قابل درک و مشاهده است و بر این اساس شالوده و بستر شکل‌گیری محله‌ها بر همین نظام استوار است؛ به عبارتی حوزه آبریز هر استخر مرز ناپیدای هر محله را تعیین می‌کند و وحدت شهر تاریخی سمنان را در عین کثرت محله‌ها رقم می‌زند.
یکی از قدیمی‌ترین تصاویر هوایی گرفته شده از سمنان که مربوط به سال ۱۳۳۵ است؛ به عنوان مستندی تاریخی به خوبی احاطه باغ بر شهر و حضور آن را در شهر نشان می‌دهد و مرور تاریخ تصویری سمنان، ادعای «سمنان؛ شهری در باغ» را باورپذیر می‌سازد. به نظر می‌رسد، حضور شهر در بستر باغ است که زندگی را در این شهر همجوار کویر ممکن ساخته است. این احترام شایسته‌ای است که مردم هوشمند سمنان در طول تاریخ به قواعد طبیعت گذاشتند و طبیعت نیز آن‌چه را که داشت، به مردم ارزانی کرد و مردم از این طریق، شهری قابل سکونت، پایدار و آباد را برساختند که فرهنگ قناعت، خودکفایی، تولید و سلامت از ویژگی‌های آن بود.
با توجه به ابلاغ طرح جامع شهر، تحلیل و مدیریت همزمان لایه‌های اطلاعات، مدیریت شهری را کارآمد و به آن کمک می‌کند تا با نگاه عمیق، خواسته‌های شهر را در حین تدوین نقشه تفصیلی شهر مطالبه کند. به عبارتی؛ لازم است توجه به حضور و بروز این لایه‌ها به عنوان یک سرفصل مهم، از مشاور منتخب تهیه طرح تفصیلی شهر سمنان درخواست شود.


چشم‌انداز ۱۴۲۰ سمنان می‌تواند بار دیگر «شهری در باغ» باشد
سمنان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی و ذاتی خود می‌تواند تا سال ۱۴۲۰، بار دیگر شهری در باغ باشد؛ این امر مستلزم مدیریت تمام و کمال منابع آبی و اصلاح روش‌های بهره‌برداری از این منابع است. اهمیت این موضوع به ویژه زمانی بیش‌تر خواهد بود که بدانیم شهر سمنان، در حاشیه کویر و در معرض ریزگردها، افزایش درجه حرارت و آلودگی هوا قرار دارد. لازم است با بسترهای موجود برای بازتعریف «سمنان؛ شهری در باغ»، در افق چشم‌انداز ۱۴۲۰، اقلیمی قابل سکونت، با بهره‌مندی از تمامی مواهب طبیعی طرح‌ریزی شود. با وجود خاک حاصلخیز و جریان ثقلی آب در این شهر، نیاز به مدیریت منابع و اصلاح الگوی مصرف احساس می‌شود. ما از این طریق می‌توانیم نسبت به چشم‌اندازسازی برای سمنان اقدام کنیم. چشم‌اندازسازی برای سمنان بی‌تردید نباید حاصل تقلید از اقدامات شهرهای بزرگ باشد؛ بلکه باید بر اساس مولفه‌های درون‌زا صورت بگیرد.


بلوغ سمنان از رشد کالبدی آن مهم‌تر است
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر سمنان، با اشاره به این که در حال حاضر، بلوغ سمنان و درک جایگاه آن در جهان، از رشد کالبدی آن مهم‌تر است تأکید کرد که برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌ها بر اساس ظرفیت‌های بومی سمنان، پایدار خواهد بود. دارایی با تصریح بر زنده بودن شهر در مقام مثال، ضرورت ادای حق شهر سمنان را یادآور شد و سخنان خود را با این دوبیتی خطاب به شهروندان سمنان به پایان برد:

ای نسخـــه نامـه‌ی الهــی که تویـــــی
وی آینــه‌ی جمـــال شاهــی که تویــی
بیرون ز تو نیست آن‌چه در عالم هست
از خود بطلب هرآن‌چه خواهی که تویی

 

انتهای پیام /  *

Back to Top

Template Design:Dima Group